Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılar için belediye encümeni, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesine göre idari para cezası verir. Bu cezalar çoğu zaman yüksek tutarlıdır, aynı aykırılık için yapı sahibine ve müteahhide ayrı ayrı uygulanabilir ve itiraz için tanınan süre kısadır. Aşağıda cezanın nasıl verildiğini, hangi noktalarda hata yapıldığını ve Ankara’da bir yapı için dava sürecinin nasıl işlediğini adım adım anlatıyoruz.
Hangi durumlarda imar para cezası verilir?
En sık karşılaşılan durumlar şunlardır: yapı ruhsatı alınmadan inşaata başlanması; ruhsat alınmış olsa bile onaylı projeye aykırı uygulama yapılması (projede olmayan kat, çatı arası veya asma katın kullanıma açılması, balkonların veya terasların kapatılarak yaşam alanına katılması, çekme mesafelerinin ihlali, otopark veya sığınak alanlarının başka amaçla kullanılması gibi); fen ve sağlık kurallarına aykırı uygulamalar ile ruhsat süresi dolduğu halde inşaata devam edilmesi. Aykırılığın küçük görünmesi ceza verilmesine engel değildir.
Süreç adım adım
Süreç genellikle belediye yapı kontrol ekiplerinin yerinde tespitiyle başlar. Ekip, aykırılığı yapı tespit ve tatil tutanağıyla kayda geçirir ve inşaatı durdurur; yapı mühürlenir. Kanuna göre bu tutanağın bir nüshası yapı yerine asılır ve bu işlem tebligat yerine geçer. Bu nedenle mühürleme tarihinin, sürelerin başlangıcı bakımından önemli olabileceği unutulmamalıdır.
Tutanak belediye encümenine gönderilir. Encümen, aykırılığın niteliğine ve alanına göre para cezasına karar verir; karar yapı sahibine ve sorumlulara tebliğ edilir. Aynı aykırılık için ayrıca yapının ruhsata uygun hale getirilmesi için süre verilmesi ve bu süre sonunda yıkım kararı alınması süreci de paralel olarak yürür.
Ceza tutarını belirleyen unsurlar
Ceza tutarı; yapının sınıfı ve grubu, aykırılığa konu alanın büyüklüğü, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın her yıl yayımladığı yapı yaklaşık birim maliyetleri ve aykırılığın türüne göre kanunda öngörülen artırım oranları dikkate alınarak hesaplanır. Bu nedenle aynı ilçede, benzer görünen iki aykırılık için çok farklı tutarlarda ceza verilebilir. Hesaplamada esas alınan yapı sınıfı veya alan hatalıysa, ceza tutarı da hatalı olur.
Dava süresi ve yetkili mahkeme
İmar para cezalarına karşı yol, Kabahatler Kanunu’ndaki sulh ceza hâkimliğine itiraz değil, idari yargıdır. Encümen kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde, yapının bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde iptal davası açılmalıdır. Ankara sınırları içindeki bir yapı için dava Ankara idare mahkemelerinde görülür. Uygulamada encümen kararıyla birlikte, kararın dayanağı olan yapı tespit ve tatil tutanağı da dava konusu yapılır.
Belediyeye itiraz dilekçesi verip cevap beklemek, sürenin hesabında hataya yol açabilir. İdareye yapılan başvuru dava açma süresini belirli koşullarla durdursa da, sürenin kaçırılması halinde dava süreden reddedilir. En güvenli yol, tebliğ tarihini belgeleyip süre içinde doğrudan dava açmaktır.
Sık ileri sürülen iptal sebepleri
Tespitin fiili durumla uyuşmaması: tutanakta belirtilen alanın veya aykırılığın yerinde ölçümle doğrulanamaması. Aykırılığın ruhsat kapsamında olması: belediye arşivindeki onaylı proje ile yapının karşılaştırılması, iddia edilen aykırılığın aslında ruhsatlı olduğunu ortaya koyabilir. Sorumluluğun başkasına ait olması: aykırılık önceki malik veya müteahhit tarafından yapılmışsa, cezanın yeni malike verilmesi cezaların şahsiliği ilkesi bakımından tartışılır. Hesaplama hataları: yanlış yapı sınıfı, yanlış yıl birim maliyeti veya mükerrer alan hesabı. Usul ve yetki eksiklikleri: tutanağın kanuna uygun düzenlenmemesi, kararın yetkili organ tarafından verilmemesi veya tebligatın usulsüz yapılması. Mükerrer ceza: aynı aykırılık için daha önce ceza verilmiş olması.
Mahkeme bu iddiaları genellikle keşif yaparak ve mimar ile inşaat mühendisinden oluşan bilirkişi heyetinden rapor alarak inceler. Bu nedenle davadan önce yapının fotoğraflarının, onaylı projenin ve varsa eski tarihli belgelerin toplanması büyük avantaj sağlar.
Ödeme, tahsil ve yürütmenin durdurulması
İmar para cezası amme alacağı niteliğindedir ve ödenmezse 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil edilebilir. Dava açılması tahsili kendiliğinden durdurmaz. Kararın açıkça hukuka aykırı olduğu ve uygulanması halinde telafisi güç zarar doğacağı ileri sürülerek yürütmenin durdurulması istenebilir.
Para cezası ödenirse yapı yasal hale gelir mi?
Hayır. Para cezasının ödenmesi ruhsatsız veya aykırı yapıyı yasal hale getirmez. Aykırılık giderilmez veya ruhsata bağlanmazsa yıkım kararı ve imar kirliliğine neden olma suçundan ceza soruşturması ayrıca devam edebilir. Bu üç sürecin birlikte yönetilmesi gerekir: para cezasına dava, yıkım riskine karşı aykırılığın giderilmesi veya ruhsata bağlanması ve ceza soruşturmasında savunma.
Sık yapılan hatalar
Mühürleme sırasında tutanağın bir nüshasını almamak veya fotoğrafını çekmemek; sadece belediyeye dilekçe verip 60 günlük süreyi kaçırmak; cezayı ödeyip aykırılığı gidermemek; aykırılığın tarihini gösterebilecek eski fotoğraf, fatura ve belgeleri saklamamak; kat maliklerinin ortak alanlardaki aykırılıklar için ortak hareket etmemek. Bu hataların çoğu, ilk günlerde alınacak doğru kararlarla önlenebilir.
İmar para cezası tebliğ edildiyse süre geçmeden Ankara imar hukuku avukatı Av. Akın Kök ile görüşebilirsiniz. Aynı yapı için yıkım kararı da verildiyse yıkım kararına itiraz, ceza soruşturması başlatıldıysa kaçak yapı suçu yazılarımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.